Kaakklachten zijn complex en kunnen onder veel verschillende namen voorkomen: TMD, CMD, OMD, TMJ, ATM… Geen wonder dat patiënten (en soms zelfs zorgverleners) door de bomen het bos niet meer zien. In dit artikel leggen we helder uit wat deze termen betekenen, hoe ze van elkaar verschillen, en wanneer orofaciale therapie een gepaste aanpak kan bieden.
TMD – Temporomandibulaire Dysfunctie
TMD is de internationaal gangbare term voor een verzamelnaam van functiestoornissen aan het kaakgewricht (temporomandibular joint) en de omliggende spieren. Het omvat klachten zoals:
- Pijn in de kaak of kaakgewrichten
- Beperkte mondopening of blokkering
- Klik- of knapgeluiden bij openen/sluiten
- Hoofdpijn of oorpijn
TMD is dus de breedste en meest gebruikte medische term.
CMD – Craniomandibulaire Dysfunctie
CMD is de Duitstalige tegenhanger van TMD en wordt vooral gebruikt in Duitsland, Nederland en België. De inhoud is grotendeels gelijk, maar de nadruk ligt iets meer op de relatie tussen schedel (cranium) en kaak (mandibula). CMD wordt vaak multidisciplinair benaderd (tandarts, kinesist, osteopaat).
TMJ / ATM
TMJ is de Engelse afkorting van Temporomandibular Joint, dus het kaakgewricht zelf. In het Frans wordt dit ATM (Articulation temporo-mandibulaire) genoemd. De term wordt soms verwarrend gebruikt om zowel het gewricht als de aandoening aan te duiden, maar medisch correct verwijst het enkel naar de structuur, niet de pathologie.
OMD – Orofaciale Myofunctionele Stoornis
OMD verwijst naar afwijkende spierfunctie in het mond- en gezichtsdomein. Denk aan:
- Foutieve slikpatronen (zoals tongpersen)
- Chronisch mondademen
- Verstoorde lipspanning
- Verkeerde tongpositie in rust
OMD kan leiden tot spanningsopbouw in de kauwspieren, maar ook tot orthodontische of ademhalingsproblemen. Behandeling bestaat uit myofunctionele therapie: het hertrainen van spieren en gewoonten.
Het Costen-syndroom
Het Costen-syndroom is een verouderde diagnose die teruggaat tot de jaren 1930. Men dacht toen dat een slecht functionerend kaakgewricht aanleiding gaf tot oorsuizen, gehoorverlies, duizeligheid en hoofdpijn. Hoewel dit deels klopt, weten we vandaag dat deze klachten een multifactorieel karakter hebben, en niet enkel uit het kaakgewricht komen.
De term wordt nog zelden als officiële diagnose gebruikt, maar sommige patiënten herkennen zich sterk in het klachtenbeeld.
Hoe helpt orofaciale therapie?
In mijn praktijk behandel ik klachten die voortkomen uit spierspanning, overbelasting of verkeerde mondfuncties. Denk aan:
- Spiergerelateerde TMD of CMD
- Bruxisme (klemmen, knarsen)
- Myofunctionele problemen (OMD)
- Klachten die lijken op TMJ/ATM-problemen maar geen structurele schade vertonen
Ik werk niet medisch-diagnostisch, dus voor gewrichtsproblemen of zenuwpijn werk ik samen met artsen of tandartsen. Samen zoeken we naar een geschikte aanpak.
| Term | Voluit | Focusgebied | Opmerkingen |
|---|---|---|---|
| TMD | Temporomandibulaire dysfunctie | Spieren/gewricht kaak | Meest gebruikte medische term |
| CMD | Craniomandibulaire dysfunctie | Kaak én schedel | Vooral gebruikt in Duitstalige landen |
| TMJ / ATM | Kaakgewricht (structuur) | Gewricht zelf | Wordt soms verkeerd als klacht gebruikt |
| OMD | Orofaciale myofunctionele stoornis | Mond-, tong- en slikspieren | Goed behandelbaar via therapie |
| Costen-syndroom | Verouderd syndroombeeld | Kaak-gerelateerde hoofd- en oorpijn | Historisch begrip |